سلول درمانی یکی از شاخه‌های پزشکی بازساختی است که در درمان بیماری ها با سلول های بنیادی نتایج امیدوارکننده و عوارض کمی داشته است. در اینجا مختصرا با آن آشنا می‌شویم.

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه پزشکی، برخی از بیماری‌ها درمان قطعی ندارند یا درمان‌های رایج آن‌ها رضایت‌بخش نیستند. در همین راستا در طی سال‌های اخیر، دانشمندان درمان با سلول و فراورده‌های آن را امیدی برای افزایش سلامت انسان می‌دانند. درمان با سلول یا سلول‌درمانی با رویکردی متفاوت به دنبال استفاده از سلول یا فرآورده‌های آن برای ترمیم یا جایگزینی سلول‌های ازدست‌رفته یا آسیب‌دیده فرد بیمار است.

سابقه سلول درمانی به قرن ۱۹ میلادی برمی‌گردد. البته این روش با پیشرفت‌های علمی گام‌به‌گام پیش رفته و خودش را با اصول پزشکی مدرن سازگار کرده است؛ به‌طوری‌که نوع کنونی آن با گذشته تفاوت‌های اساسی دارد. این روزها سلول‌درمانی که نام آن به سلول‌های بنیادی گره خورده، نویدبخش آینده‌ای روشن برای رهایی از بیماری‌های صعب‌العلاج شده است.

سلول های بنیادی و پزشکی بازساختی

یکی از شاخه‌های طب که این مبحث در آن کاربردهای زیادی دارد، پزشکی بازساختی (پزشکی ترمیمی) است. در توضیح آنکه علم پزشکی بازساختی چیست می‌توانیم بگوییم که این شاخه از طب با «فرایند جایگزینی، مهندسی یا بازسازی سلول‌ها، بافت‌ها یا اندام‌های انسانی یا حیوانی برای بازیابی یا ایجاد عملکرد طبیعی» سروکار دارد که دراین‌میان، نقش سلول‌های بنیادی پررنگ است.

سلول درمانی چیست

سلول‌درمانی فرآیندی است که در آن، سلول‌های سالم و جدید یا فرآورده‌های آن‌ها را وارد بدن بیمار می‌کنند. هدف از این کار ترمیم یا بازسازی بافت، جایگزین کردن سلول‌های آسیب‌دیده یا معیوب، متعادل‌سازی فعالیت‌های سلول‌های بیمار یا حذف سلول‌های مشکل‌ساز یا بیماری‌زا است. یکی از رایج‌ترین روش‌های سلول درمانی یا سل تراپی (Cell therapy)، استفاده از سلول‌های بنیادی (Stem cell) است. البته سلول‌های غیر بنیادی (Non-stem cell) هم در سل‌تراپی به کار می‌روند و هرکدام کاربرد خود را در درمان بیماری‌ها دارند.

سلول های بنیادی

سلول‌های بنیادی سلول‌هایی هستند که پتانسیل قابل توجهی برای بازسازی دارند و همچنین می‌توانند در طول زندگی و رشد به انواع مختلف سلول‌ها در بدن تبدیل شوند. این دو ویژگی، آن‌ها را منحصربه‌فرد ساخته و برای بازسازی بافت یا سلول‌های آسیب‌دیده یاازدست‌رفته مناسب کرده است. سلول‌های بنیادی می‌توانند متعلق به خود فرد باشند که به آن‌ها اتولوگ (Autologous) می‌گویند یا آنکه از منابع دیگری، یعنی بانک سلول های بنیادی و اهداکننده سالم، تامین شوند که دراین‌صورت اصطلاح آلوژنیک (Allogeneic) برای آن‌ها به کار می‌رود.

ازلحاظ دسته‌بندی و انواع سلول های بنیادی، سلول‌های بنیادی دو نوع مهم دارند:

• سلول های بنیادی جنینی: این سلول‌های بنیادی از جنین های ۳ تا ۵ روزه به دست می‌آیند. در این مرحله، جنین بلاستوسیست نامیده می‌شود و حدود ۱۵۰ سلول دارد. این سلول های بنیادی پرتوان هستند؛ به‌این‌معنی که می‌توانند به سلول‌های بنیادی بیشتری تقسیم شوند یا قادرند به هر نوع سلولی در بدن تبدیل شوند.
• سلول های بنیادی غیر جنینی یا سوماتیک (که معمولاً سلول‌های بنیادی «بالغ» نامیده می‌شوند): این سلول‌های بنیادی به تعداد کم در اکثر بافت‌های بالغ، مانند: بند ناف، جفت، مغز استخوان یا چربی یافت می‌شوند. در مقایسه با سلول‌های بنیادی جنینی، سلول‌های بنیادی بالغ توانایی محدودتری برای ایجاد سلول‌های مختلف بدن دارند.

کاربردهای سلول درمانی

استفاده از سلول درمانی برای متوقف کردن بیماری یا معکوس کردن روند آن، بازسازی اعضای آسیب‌دیده و درمان بسیاری از اختلالات و بیماری‌های خطرناک، از اهداف فعلی دانش پزشکی هستند؛ اهدافی که با وجود پیشرفت‌های کنونی در زمینه شناخت بیماری‌ها، مهندسی ژنتیک، مهندسی پروتئین و کشت سلولی، از همیشه دست‌یافتنی‌تر به نظر می‌رسند.

درحال‌حاضر سلول‌درمانی در حوزه‌های پزشکی مختلفی، مانند: پیوند اعضا، ایمنولوژی و درمان سرطان، بیماری‌های خودایمنی، ناهنجاری‌های قلبی، بیماری‌های کلیوی، ناباروری، مشکلات کبدی و بیماری‌های ارتوپدی به کار می‌رود.

دراین‌میان از پیوند مغز استخوان می‌توانیم به‌عنوان یکی از رایج‌ترین تکنیک‌های سلول‌درمانی نام ببریم. پیوند مغز استخوان از روش‌های درمان سرطان و کاهش عوارض شیمی‌درمانی است که برای بعضی از انواع این بیماری، به‌ویژه سرطان خون و لنفوم، به کار می‌رود.

سلول‌درمانی در تولید و تست دارو هم نقش پررنگی دارد. با تکیه بر این علم، محققین می‌توانند پیش از آنکه دارو را روی انسان یا حیوانات آزمایش کنند، ابتدا تاثیرات آن را روی بافت‌های به‌دست‌آمده از سلول‌های بنیادی بررسی کنند. به این شکل، آن‌ها می‌توانند از موثر بودن دارو و ایمن بودن آن اطمینان بیشتری پیدا کنند.

سلول درمانی چگونه انجام می‌شود

سلول‌درمانی فرآیندی است که در شروع، حین و پایان آن باید موارد مختلفی را بررسی و آزمایش کرد. این فرآیند را می‌توانیم در مراحل زیر خلاصه کنیم:

۱. آزمایش و معاینه: در این مرحله سطح کلی سلامت فرد و وضعیت بیماری او بررسی می‌شود.

۲. جمع‌آوری و برداشت: سپس نوبت به تهیه یا جمع‌آوری سلول‌ها می‌رسد که بسته به روش درمانی ممکن است بنیادی یا غیربنیادی باشند. همان‌طورکه در بالا گفتیم، سلول‌ها می‌توانند از منبع اتولوگ یا آلوژنیک جمع‌آوری شوند.

          ۳. آماده‌سازی: در اینجا باید بدن فرد را برای انتقال سلول‌ها آماده کرد.

۴. انتقال سلول‌ها: حالا نوبت به انقال سلول‌ها یا فرآورده‌های سلولی می‌رسد که معمولا ازطریق تزریق انجام می‌گیرد. تزریق سلول بنیادی می‌تواند بسته به نیاز به صورت تزریق عضلانی یا وریدی باشد.

۵. بهبود و بازیابی: فرد باید به مدت چند ساعت تا چند هفته تحت نظر باشد تا از سازگاری پیوند یا انتقال سلولی با بدن او اطمینان حاصل شود.

مزایای سلول درمانی (فرایند سریع، ترمیم طبیعی)

بعضی از فواید سلول درمانی عبارتند از:

توانایی درمان بسیاری از بیماری‌ها

درحال‌حاضر سلول‌درمانی با سلول‌های بنیادی در طیف متنوعی از عرصه‌های پزشکی به کار گرفته می‌شود. در بسیاری از موارد، نتایج رضایت‌بخشی از قابلیت‌های سلول‌درمانی برای بهبود زندگی انواع بیماران مشاهده شده است.

سلول‌درمانی می‌تواند درد را کاهش دهد، به روند ترمیمی بدن سرعت و کیفیت ببخشد و زمان لازم برای بهبودی را کمتر کند.

ریسک پایین پس‌زدن

وارد کردن ماده خارجی به بدن یا پیوند زدن عضو اهدایی به آن، همیشه با خطر واکنش سیستم ایمنی و پس‌زدن آن همراه است. اما در سلول‌درمانی با سلول‌های بنیادی، این احتمال می‌تواند بسیار پایین‌تر باشد. البته درصورتی‌که سلول‌های بنیادی از بدن خود شخص یا از خون بند ناف او در زمان تولد تهیه شده باشند این خطر کمتر است. در سلول‌های بنیادی اهدایی و کلا سلول‌هایی که متعلق به خود شخص نیست، احتمال بروز واکنش ممکن است کمی بالاتر باشد، اما اگر پروتکل درمانی به‌درستی انتخاب شود مشکلی ایجاد نمی‌شود.

بازیابی سریع

در بسیاری از موارد، سلول‌درمانی نسبت به بعضی روش‌های درمانی دیگر، مانند جراحی، عوارض کمتر و دوره درمان بسیار کوتاه‌تری دارد. این مسئله باعث می‌شود که فرد درد و آزردگی کمتری را تجربه کند و زودتر بتواند به روند عادی زندگی خود بازگردد.

نویدبخش بودن تحقیقات

میزان پژوهش‌هایی که در این شاخه از پزشکی انجام شده‌اند یا در حال انجام هستند، بسیار زیاد است و نتایج امیدوارکننده‌ای از آن‌ها دیده‌ایم. این مسئله می‌تواند به معنای آینده‌دار بودن این رشته و رفع هرچه سریع‌تر کاستی‌های آن در طول سال‌های پیش رو باشد.

ترمیم[AR1]  طبیعی

در سل‌تراپی با سلول‌های بنیادی، ترمیم بافت با سازوکارهای طبیعی انجام می‌شود. عوارض سلول درمانی می‌تواند نسبت به روش‌های مبتنی بر بافت مصنوعی بسیار کمتر باشد.

بااین‌حال، با تمام این فواید و حجم بسیار زیاد تحقیقات در زمینه سلول درمانی و سلول‌های بنیادی، اما درمان با سلول بنیادی هنوز رشته نسبتا جدیدی محسوب می‌شود.

چرا ویراسلول؟

مجموعه ویراسلول، و در راس آن، گروه توسعه بُن دا، به دنبال آن هستند که نقش خود را در پیشرفت دانش پزشکی و به‌کارگیری روش‌های درمانی جدید ایفا کنند. تلاش ما این است که با راهکارهای نوینی که براساس سلول‌های بنیادی شکل گرفته‌اند، سهمی در کاستن نگرانی‌های مردم داشته باشیم. تولیدات ویراسلول که با برند Regenance و در قالب کیت‌های تشخیصی و درمانی، ازجمله کیت PRP ایرانی، عرضه می‌شوند، در درمان بیماری‌های ارتوپدی (مانند سلول درمانی زانو) و پوست و مو (سلول درمانی پوست) کاربرد دارند. ویراسلول علاوه‌بر مجوزهای موردنیاز، گواهینامه‌های ISO 9001:2015 و ISO 13485:2016 را هم دریافت کرده است که نشان‌دهنده رعایت استانداردهای مدیریت کیفی در این مجموعه است.

منبع:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8645794/
https://www.astrazeneca.com/r-d/next-generation-therapeutics/cell-therapies.html
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/bone-marrow-transplant/in-depth/stem-cells/art-20048117
https://www.nhs.uk/conditions/stem-cell-transplant/what-happens/